De bijdrage van de Transsylvaanse kolonisten aan het ontstaan en de ontwikkeling van een van de oudste stedelijke centra van Walachije
Redactioneel door Cristin Tomeci – The Weekend Magazine
Ik ben geboren in Câmpulung Muscel. Daarom is de vraag wie heeft bijgedragen aan het ontstaan van mijn stad voor mij niet zomaar een historische kwestie. Toen een DNA-test naast mijn Roemeense afkomst ook ‘Saksische en Vlaamse’ patronen liet zien, ben ik bronnen gaan zoeken — akten, inscripties en studies — om te begrijpen wie de stad aan de voet van de Karpaten werkelijk hebben gesticht. Wat ik vond, is een concreter en ontroerender verhaal dan de legendes uit schoolboeken.
De naam ‘Saksen’ betekent niet dat ze uit Saksen kwamen
Laten we beginnen met de eerste verrassing. De naam ‘Saksen’, die werd gegeven aan de Duitse kolonisten die koning Géza II halverwege de twaalfde eeuw naar Transsylvanië liet komen, betekent niet dat zij uit Saksen afkomstig waren. In de interpretatie die Otto Weber bespreekt in een kritisch essay over de oorsprong van de Saksen, worden de oudste kolonisten in de akten van de Hongaarse kanselarij ‘hospites flandrenses’ genoemd — ‘Vlaamse gasten’. Pauselijke registers uit het einde van de twaalfde eeuw noemen de Duitsers rond Sibiu eveneens tweemaal ‘Flandrenses’. De benaming ‘Saxones’, pas vanaf 1206 opgetekend, verwees in middeleeuws Hongarije eerder naar een bevoorrechte juridische status dan naar een geografische afkomst. Het onderzoek situeert hun herkomst in het noordwesten van het Rijk: Vlaanderen, Henegouwen, Brabant, Luik, Zeeland, het Moezeldal, Lotharingen en Luxemburg.
Uit die mengeling van regio’s kwamen ook de mensen voort die hier van belang zijn. Volgens de studie van Alexandru Ciocîltan in The Romanian Journal for Baltic and Nordic Studies werd de oudste katholieke gemeenschap in Walachije in de tweede helft van de dertiende eeuw gesticht door Transsylvaanse Saksen in Câmpulung — Langenau in hun taal. Hun bijdrage aan de vorming van de stad is duidelijk gedocumenteerd; de bronnen zeggen echter niet dat de stad uitsluitend hun werk was: ook de Roemeense bevolking was op dezelfde markt aanwezig.
De comes van 1300
De eerste schriftelijke vermelding van Câmpulung is geen vorstelijke oorkonde, maar een grafsteen. In de Bărăția-kerk wordt de grafplaat bewaard van graaf Laurencius de Longo Campo, die in 1300 overleed: ‘Hic sepultus est comes Laurencius de Longo-Campo, pie memorie, anno Domini MCCC’. Dit is het oudste middeleeuwse epigrafische document van Walachije en tegelijk de eerste schriftelijke attestatie van de stad. Een leider van de Saksische gemeenschap, met een gelatiniseerde naam, wordt in steen herdacht. Dat was de stad in haar beginperiode: gevestigde mensen, met hun kerk, hun recht en hun doden naast de levenden.
Een hypothese over de Duitse Orde
Er bestaat ook een gedurfdere hypothese, die we als hypothese moeten presenteren. Een studie van Horst Glassl uit 1971 bespreekt het verband tussen de Duitse nederzetting in Câmpulung en de korte heerschappij van de Duitse Orde in het Burzenland tussen 1211 en 1225. De ridders zouden de kolonisatie aan de andere kant van de bergen kunnen hebben aangemoedigd; het ‘lansvormige’ stratenplan van Câmpulung en Rucăr zou lijken op dat van de dorpen van de Orde. Het is een interessante hypothese, maar in de documenten die ik heb geraadpleegd, vond ik geen akte die de stichting van de stad uitdrukkelijk aan de Duitse Orde toeschrijft. Wat wel vaststaat, zijn de mensen, de kerk en de grafsteen.
De markt, de douane, de brief
De Saksen van Câmpulung waren geen ridders, maar kooplieden en ambachtslieden. De stad werd bestuurd door een rechter en twaalf pârgari, en een document uit 1425 toont dat mensen met Duitse namen nog steeds aan het hoofd van de markt stonden. De welvaart kwam voort uit de ligging: Câmpulung was het douanepunt waarlangs de goederen uit Brașov naar de Beneden-Donau werden vervoerd, zoals vastgelegd in het handelsprivilege dat voivode Vladislav I in 1368 verleende. Goederenkonvooien, laken, was en zout — via Bran en Rucăr naar het zuiden en weer terug naar het noorden — maakten van de markt aan de voet van de bergen een van de belangrijkste handelscentra van het vroege Walachije.
Uit deze handelsstad kwam ook het eerste gedateerde document in het Roemeens: de brief van Neacșu uit Câmpulung uit 1521, gericht aan Hans Benkner, rechter van Brașov. Dat een ‘Roemeense’ koopman uit een markt die grotendeels door Saksen was gesticht in het Roemeens schrijft aan een Saksische burgemeester, zegt veel over Câmpulung: het was een plek waar werelden elkaar ontmoetten.
Het einde van de gemeenschap, ons erfgoed
De Saksische gemeenschap van Câmpulung verdween geleidelijk, onder zware druk. In 1557 ging zij over op het lutheranisme; in 1639 werd zij door franciscaanse missionarissen, gesteund door Matei Basarab, opnieuw katholiek gemaakt. Rond 1640 stelden pauselijke bezoekers vast dat de Saksen van Câmpulung geen Duits meer spraken, maar alleen Roemeens, terwijl zij sporen van hun klederdracht, broodtradities en de naam ‘Sasul’ behielden. Daarna volgden belastingen, de pest, oorlogen en religieuze onderdrukking: van ongeveer 500 mensen — bijna een vijfde van de stad — in 1639 daalde het aantal tot slechts 33 in 1773–1775. Die cijfers betreffen de katholieke gemeenschap en zijn geen volledig vergelijkbare etnische tellingen. Aan het einde van de achttiende eeuw concludeerde de standaardstudie dat er in Câmpulung geen Saksische gemeenschap meer bestond, maar alleen afstammelingen van Saksen, vermengd met nieuwkomers uit de Habsburgse gebieden en de Balkan. De gemeenschap verdween; haar nakomelingen — waarschijnlijk ook onder de huidige families uit Câmpulung — bleven.
Waarom ik waarde hecht aan documenten
Ik wil duidelijk maken waarom ik bronnen boven legendes verkies. De legende van de ‘afdaling’ van Negru Vodă in 1292 is mooi, maar werd pas in de zeventiende eeuw opgetekend en in de oorkonden van de markt aangehaald als bewijs van ouderdom. De documentaire werkelijkheid is eenvoudiger en menselijker: een stad groeide langzaam door handel en samenleven — katholieken en orthodoxen, ‘Saksen’ met Vlaamse en Moezel-achtergrond, en Roemenen van de markt. Câmpulung is niet minder ‘van ons’ omdat er bij het ontstaan ook ‘anderen’ aanwezig waren; het is juist méér van ons omdat het altijd een plek is geweest waar ‘anderen’ de onzen werden.
De Bărăția staat er nog steeds, met haar toren uit 1730. De grafsteen van Laurencius ligt er nog, meer dan zeven eeuwen na de dood van de graaf. Als u door Câmpulung komt, ga dan even naar binnen en blijf een minuut bij die steen staan. Het is het oudste geschreven getuigenis van de stad — en, eerlijk gezegd, ook het eerste hoofdstuk van ons verhaal.
Bronnen bij dit redactioneel:
- Alexandru Ciocîltan, “The Identities of the Catholic Communities in the 18th Century Wallachia”, The Romanian Journal for Baltic and Nordic Studies 9/1 (2017), p. 71–82.
- Horst Glassl, “Der Deutsche Orden im Burzenland und in Rumänien (1211–1225)”, Ungarn-Jahrbuch 3 (1971), p. 23–49.
- Otto Weber, “Die Herkunft der Siebenbürger Sachsen”.
- Ileana-Maria Ratcu, “Die sächsische Gemeinde aus der walachischen Stadt Câmpulung Muscel/Langenau am Beispiel einer deutschsprachigen Urkunde aus dem 16. Jahrhundert” (2023), p. 216–226.
- “Identitatea comunității germane din Câmpulung Muscel în secolele XIII–XVIII”.
- Geschiedenis van de gemeente Câmpulung, gemeentehuis van Câmpulung.
- “De brief van Neacșu uit Câmpulung” (1521).
- “Transylvanian Saxons” — herkomstgebieden van de kolonisten.
Leave a Reply