In 1981 vlogen acht Israëlische gevechtsvliegtuigen onopgemerkt door vijandelijk luchtruim voor een missie die velen onmogelijk achtten. Zonder waarschuwing of invasie: in ongeveer 100 seconden werd de kernreactor Osirak vernietigd, met een diplomatieke storm tot gevolg. De aanval werd internationaal veroordeeld, al erkenden sommige militaire en politieke leiders later achter gesloten deuren de strategische impact. Als de reactor had overleefd, had de geschiedenis van de regio anders kunnen verlopen.

(Redactie: Israël en Irak / Geschiedenis en geopolitiek)

---

Sommige historische momenten worden niet in jaren maar in seconden gemeten. Een besluit op het hoogste niveau, met uitzonderlijke precisie uitgevoerd ondanks de regels en verwachtingen van de internationale diplomatie, kan het lot van een hele regio veranderen. Zo’n moment vond plaats boven de Iraakse woestijn op 7 juni 1981.

Geschiedenisboeken behandelen deze gebeurtenis vaak slechts kort, hoewel er een intense geopolitieke strijd achter schuilging. Het was Operatie Opera.

De dreiging van Osirak

Eind jaren zeventig verstevigde het regime van Saddam Hoessein zijn macht. Bagdad werkte aan een ambitieus nucleair programma met de onderzoeksreactor Osirak, ook bekend als Tammuz 1, die in Frankrijk was aangekocht. Hoewel de reactor officieel voor vreedzaam onderzoek bestemd was, vermoedden Israëlische en westerse inlichtingendiensten dat het programma plutonium voor kernwapens kon opleveren.

Voor Israël vormde een Irak met kernwapens een existentiële dreiging. Nadat diplomatieke pogingen om het project te stoppen waren mislukt, besloot de Israëlische regering dat Israël zelf zou ingrijpen als de internationale gemeenschap niet handelde.

De vlucht van 100 seconden

De planning duurde meer dan een jaar. Bagdad lag op ruim 1.600 kilometer afstand, te ver voor de aanvalsvliegtuigen zonder bijtanken in de lucht. Bovendien moesten ze vijandelijk gebied, waaronder Jordanië en Saoedi-Arabië, overvliegen zonder door radar te worden opgemerkt.

Op 7 juni 1981 stegen om 15.55 uur lokale tijd acht F-16’s op, begeleid door zes F-15’s. De piloten vlogen zeer laag om detectie te vermijden. Om 17.35 uur bereikten ze het Osirak-complex.

In ongeveer 100 seconden wierpen de vliegtuigen 16 geleide bommen af. De eerste aanvalsgolf doorbrak de koepel van de reactor, zodat de tweede golf de kern kon raken. Het complex werd verwoest en alle acht F-16’s keerden veilig terug naar Israël.

Veroordeling en de realiteit achter de schermen

De internationale reactie was snel en fel. De VN-Veiligheidsraad nam unaniem Resolutie 487 aan, veroordeelde de aanval als een flagrante schending van het VN-Handvest en riep Israël op de actie niet te herhalen. Ook de Verenigde Staten, Israëls belangrijkste bondgenoot, sloten zich aan bij de officiële veroordeling.

Achter gesloten deuren was de beoordeling genuanceerder. Jaren later noemden sommige Amerikaanse functionarissen en militaire leiders de vernietiging van de reactor privé een groot strategisch succes. Saddam Hoessein probeerde het Iraakse nucleaire programma later in het geheim opnieuw op te bouwen, maar de aanval vernietigde belangrijke infrastructuur en vertraagde het project.

Conclusie

Osirak blijft een van de meest controversiële voorbeelden van een preventieve aanval in de moderne geschiedenis. De operatie riep moeilijke vragen op over soevereiniteit, internationaal recht en moraal: was het een schending van het internationale recht of noodzakelijke zelfverdediging tegen een als existentieel beschouwde dreiging?

De aanval drukte blijvend haar stempel op de Israëlische veiligheidsdoctrine: Israël zou niet toestaan dat een vijandige staat in de regio kernwapens verwierf. Voor de piloten die laag over de woestijn vlogen, speelden de beslissende momenten zich af in die 100 seconden.