De ontdekking, gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology, is de eerste in meer dan een eeuw. Leopardus tilcayo leeft in de nevelwouden van de Yungas, aan de voet van de Boliviaanse Andes, weegt slechts 1,4 kilogram en heeft een bruine vacht met grote vlekken die aan een luipaard doen denken. De soort splitste zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden af van andere tijgerkatten en onderzoekers schatten dat de populatie sinds het Pleistoceen met maar liefst 63% is afgenomen. Momenteel is slechts één levend exemplaar bekend: een mannetje met de naam Tigrino, dat in een opvangcentrum in Bolivia leeft en ongewild een toeristische attractie is geworden.

(Redactie: Bolivia & België / Wetenschap & Natuur)

Een internationaal team onderzoekers, onder leiding van bioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen (UAntwerpen), samen met Paola Nogales-Ascarrunz van de Universidad Mayor de San Andrés in Bolivia, heeft het bestaan van een nieuwe wilde kattensoort bevestigd. De ontdekking, gepubliceerd op 17 september 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology, is de eerste formele beschrijving van een levende wilde kattensoort in meer dan een eeuw. De vorige ontdekking van dit type dateert uit 1923, toen de Uruguayaanse pampaskat (Leopardus fasciatus) werd beschreven.

Leopardus tilcayo: kleiner dan een huiskat

De nieuwe soort draagt de wetenschappelijke naam Leopardus tilcayo, ontleend aan een naam die al honderden jaren door lokale gemeenschappen in Bolivia wordt gebruikt. Tilcayo behoort tot de groep van de tijgerkatten, kleine gevlekte katachtigen uit Midden- en Zuid-Amerika. Het gaat om zogenaamde cryptische soorten, die op basis van hun uiterlijke kenmerken vaak nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn.

De opvallendste kenmerken zijn:

• Lichaamslengte: ongeveer 46 centimeter zonder staart, waardoor hij kleiner is dan een gemiddelde huiskat.
• Gewicht: ongeveer 1,4 kilogram (circa 3 pond).
• Vacht: lichtbruin, met grote onregelmatige rozetvormige vlekken die doen denken aan een miniatuur-luipaard. De oren zijn afgerond.
• Staart: langer en voller dan die van andere tijgerkatten, maar zonder volledige ringen aan het uiteinde.

Een toevallige ontdekking: Tigrino

De ontdekking kwam niet voort uit een geplande wetenschappelijke expeditie, maar uit een toeval. In 2016 vond een inwoner uit de omgeving van La Paz een gevlekt katje langs de weg. Omdat hij dacht dat het om een verdwaalde huiskat ging, probeerde hij het dier groot te brengen en gaf het noedels, rijst en eieren. Het dier ontwikkelde zich niet normaal en begon duidelijk wild gedrag te vertonen. Toen de man besefte dat het geen huiskat was, bracht hij het naar het Senda Verde Wildlife Sanctuary in Coroico, Bolivia.

Daar trok het katje — bijgenaamd Tigrino — de aandacht van onderzoekster Paola Nogales-Ascarrunz. Zij merkte onmiddellijk dat het dier uitzonderlijk klein was, zelfs voor een wilde kat, en dat de vlekken veel groter waren dan die van andere bekende tijgerkatten. Tigrino werd aanvankelijk geïdentificeerd als een noordelijke tijgerkat (Leopardus tigrinus). Pas na een routineonderzoek van het DNA ontdekten de onderzoekers dat het om een voor de wetenschap onbekende soort ging.

Een grootschalige genomische studie

Om de ontdekking te bevestigen, vergeleek het team de volledige genomen van 38 katten uit het geslacht Leopardus. De resultaten toonden aan dat Leopardus tilcayo een afzonderlijke genetische lijn vormt, die zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden, tijdens het vroege Pleistoceen, van andere tijgerkatten afscheidde.

De studie had nog een belangrijk gevolg: wat eerder als één soort werd beschouwd — het Leopardus tigrinus-complex — blijkt in werkelijkheid uit vijf verschillende soorten te bestaan. Vier daarvan werden al als afzonderlijke soorten erkend; Leopardus tilcayo is de vijfde. Daarnaast identificeerden de onderzoekers in Peru een nieuwe ondersoort, Leopardus tigrinus antisuyo.

Een kwetsbaar leefgebied: de nevelwouden van de Yungas

Leopardus tilcayo leeft in de nevelwouden van de Yungas, een bergachtige regio op de oostelijke hellingen van de Boliviaanse Andes, waar de bergen aansluiten op het Amazonebekken. De bossen worden gekenmerkt door hoge luchtvochtigheid en zijn vaak met wolken bedekt. De regio staat bekend om haar uitzonderlijke biodiversiteit, met planten- en diersoorten die nergens anders op aarde voorkomen.

Dit leefgebied is echter uiterst kwetsbaar. De bossen van de Yungas staan onder toenemende druk door ontbossing, uitbreiding van landbouw, bosbranden en mijnbouw. Genomische gegevens wijzen erop dat de populatie van Leopardus tilcayo sinds de overgang van het Pleistoceen naar het Holoceen met 63% is afgenomen. Omdat de soort sterk gespecialiseerd is in de omstandigheden van nevelwouden, kan zij niet zomaar uitwijken wanneer haar leefgebied verdwijnt.

Bescherming: een race tegen de klok

Op dit moment is slechts één levend exemplaar van de soort bekend: Tigrino, die in het Senda Verde-reservaat leeft. Toch zijn onderzoekers ervan overtuigd dat er nog andere exemplaren in het wild voorkomen. Sporen in uitwerpselen wijzen erop dat de soort zich voedt met kleine knaagdieren, terwijl beelden van cameravallen aangeven dat ze ‘s nachts actief is.

Leopardus tilcayo is nog niet beoordeeld door de International Union for Conservation of Nature (IUCN). De onderzoekers hebben de ontdekking aan de IUCN voorgelegd, die afzonderlijke beoordelingen zal uitvoeren voor alle vijf soorten binnen het tijgerkattencomplex. Gezien de snelle achteruitgang van het leefgebied zou de soort kunnen worden ingedeeld als Kwetsbaar of zelfs Bedreigd.

Een ambassadeur voor natuurbehoud

Hoewel hij een schuw en stressgevoelig dier is, is Tigrino ongewild een toeristische attractie geworden. Sinds de publicatie van de studie zijn bezoekers uit heel Bolivia en uit het buitenland naar het Senda Verde-reservaat gekomen om hem te zien. De verzorgers houden hem echter uit het zicht van bezoekers om stress te beperken.

Marcel Levy, medeoprichter van het reservaat, zei: “Tigrino is in slechts enkele dagen een ambassadeur voor natuurbehoud geworden. Het is zo’n klein dier, maar het is iets heel belangrijks geworden.” De ontdekking heeft al bijgedragen aan meer bewustwording over de noodzaak om wilde katten en hun leefgebieden in de tropische bossen van Bolivia te beschermen.

Conclusie

De ontdekking van Leopardus tilcayo bewijst dat de natuur nog altijd geheimen verbergt, zelfs in het tijdperk van satellieten en digitale kaarten. Maar het is ook een waarschuwing: we hebben deze soort pas ontdekt op een moment dat haar leefgebied een kritiek punt nadert. Leopardus tilcayo is niet alleen een wetenschappelijke curiositeit, maar een soort die dringend bescherming nodig heeft. Haar verhaal — van een kitten dat noedels kreeg tot een ontdekking die onze zoologische kennis verandert — herinnert ons eraan dat elke nieuwe soort die wordt ontdekt een extra reden is om te beschermen wat er nog over is van de wilde natuur op onze planeet.