We leven onder een onzichtbaar netwerk van technologische hoogstandjes. Via de Sentinel-1-satellieten observeert het Europese Copernicus-programma de aarde met opmerkelijke precisie. De gegevens kunnen helpen om bodembewegingen op te sporen die gebouwen of hele stedelijke gebieden kunnen bedreigen. Ze zijn gratis toegankelijk voor het publiek. Het probleem? Bijna niemand weet hoe ze die gegevens moet interpreteren.

(Redactie: Europese Unie en internationaal / Technologie en vastgoed)

---

Wanneer we naar de nachtelijke hemel kijken, zien we sterren. Maar honderden kilometers boven ons observeert een vloot satellieten in stilte de aarde. Ze slapen niet, knipperen niet en vervelen zich nooit. En soms is wat ze waarnemen fascinerender dan welke foto van verre sterrenstelsels ook. Een bewering die onlangs de aandacht trok op internet klinkt ongeveer zo: ‘Een satelliet op 700 kilometer hoogte kan detecteren of de grond onder je appartementsgebouw enkele millimeters is verschoven. De gegevens zijn openbaar, maar bijna niemand raadpleegt ze.’ Het klinkt misschien als sciencefiction, maar satellietmonitoring van bodembeweging is dagelijkse realiteit binnen de Europese Unie.

Wat is Sentinel-1?

Deze opmerkelijke technologie maakt deel uit van Copernicus, het aardobservatieprogramma van de Europese Unie. Sentinel-1 is een missie van de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA), met satellieten die zijn uitgerust met geavanceerde radarsystemen. In tegenstelling tot optische satellieten, die voldoende licht en een heldere hemel nodig hebben om beelden te maken, kan de radar van Sentinel-1 de aarde door wolken heen observeren, zowel overdag als ’s nachts.

De techniek waarmee zeer kleine bewegingen vanaf honderden kilometers hoogte kunnen worden opgespoord, heet Synthetic Aperture Radar Interferometry (InSAR), of radarinterferometrie. De satelliet stuurt radarsignalen naar de aarde en registreert de terugkerende golven. Door radarbeelden van hetzelfde gebied op verschillende tijdstippen met elkaar te vergelijken, kunnen wetenschappers veranderingen in het signaal vaststellen die door bewegingen van het aardoppervlak worden veroorzaakt. Met geschikte gegevens en verwerking kunnen bodembewegingen tot op enkele millimeters worden gevolgd.

Waarom is dit belangrijk voor jou?

Stel dat je in een appartementsgebouw woont dat op kleigrond in een grote stad is gebouwd. Een beperkte verzakking van de bodem kan natuurlijk zijn. Maar wat als de beweging ongelijkmatig wordt? Wat als de ene kant van het gebouw sneller wegzakt dan de andere? Vaak is een barst in het pleisterwerk het eerste zichtbare teken; daarna kan een technisch onderzoek behoorlijk duur zijn.

Daar kunnen de gegevens van Sentinel-1 nuttig zijn. Bodembewegingskaarten tonen hoe het aardoppervlak in je buurt de afgelopen jaren is veranderd. Voor verzekeringsmaatschappijen kan die informatie helpen bij de beoordeling van risico’s. Voor lokale overheden kan ze nuttig zijn bij de ruimtelijke planning. Voor eigenaars van appartementen vormt ze een extra informatiebron wanneer ze mogelijke problemen met de stabiliteit van de bodem willen inschatten.

In steden zoals Mexico-Stad en Jakarta, maar ook in bepaalde gebieden van Roemenië die gevoelig zijn voor aardverschuivingen of bodemdaling, heeft satellietmonitoring bijvoorbeeld wijken opgespoord waar de bodem enkele centimeters per jaar zakt.

De digitale schat die bijna niemand raadpleegt

Er zit echter een grote ironie in dit verhaal: een groot deel van deze gegevens is gratis beschikbaar voor het publiek. Het Copernicus-programma biedt toegang tot satellietbeelden en informatie die uit radargegevens is afgeleid. Waarom gebruiken zo weinig mensen die gegevens? Omdat de meeste mensen niet weten dat deze bronnen bestaan. De ruwe gegevens kunnen omvangrijk en complex zijn; een correcte interpretatie vereist gespecialiseerde kennis.

Daarom draait het bij hashtags zoals #reviews en #appartementsgebouw om het volgende idee: in plaats van uitsluitend af te gaan op wat een vastgoedontwikkelaar vertelt wanneer hij je een appartement verkoopt, kun je ook satellietgegevens over bodembeweging raadplegen. Helaas steunt de vastgoedmarkt in Roemenië nog vaak meer op ‘dat heeft de buurman gezegd’ dan op een wetenschappelijke analyse van beschikbare gegevens.

Conclusie

We leven in een tijd waarin informatie maar één klik verwijderd is, zelfs wanneer ze uit de ruimte komt. Dat Europese satellieten kunnen helpen meten hoe de bodem onder onze voeten beweegt, toont zowel de mogelijkheden van technologie als de verantwoordelijkheid om ze verstandig te gebruiken. De technologie bestaat. De gegevens zijn beschikbaar. De vraag is of we bereid zijn verder te kijken dan het trottoir en aandacht te schenken aan wat zich honderden kilometers boven ons afspeelt.