Redactioneel door Cristin Tomeci
The Weekend Magazine – een Tomeci-perspublicatie

Er zijn mensen die een carrière opbouwen en mensen die gedurende hun hele leven projecten bouwen die anderen helpen vooruit te komen. Liviu Hopârtean behoort tot de tweede categorie. Als ingenieur, leraar, journalist en man die betrokken is bij het culturele leven, koppelde hij zijn pad aan het onderwijs, de bevordering van de Roemeense cultuur en het opbouwen van duurzame banden tussen mensen en gemeenschappen.

Ik ken hem al meer dan 30 jaar en ik heb de evolutie gevolgd van een man voor wie initiatief en betrokkenheid geen eenvoudige bedoelingen bleven. Daarom verdient zijn verhaal het om buiten functies en titels te worden gezien, door de projecten die hij startte, via de gemeenschappen waarin hij betrokken raakte en door de waarden die hij koos te verdedigen.

moed om het onderwijs te veranderen

Aan het begin van de jaren 90, toen Roemenië in een periode van diepgaande transformaties na de val van het communisme was, raakte Liviu Hopârtean betrokken bij de ontwikkeling van particulier onderwijs. Samen met Carmen Drăghici Hopârtean droeg hij bij aan de oprichting, in Slatina, van de eerste privéschool in de post-revolutionaire periode, volgens gepubliceerde rapporten over hun activiteit.

In een samenleving die probeerde haar instellingen en perspectieven te herdefiniëren, was een dergelijk initiatief meer dan een goed idee. Het vergde moed, het vermogen om dingen te organiseren in een nieuwe context en de overtuiging dat onderwijs kan profiteren van verschillende alternatieven en patronen.

Voor Liviu zou het onderwijs een constante blijven. Later werd hij in België opgericht en zette hij zijn werk als leraar voort in het Belgische openbare systeem. De ervaring in twee landen en in twee onderwijscontexten gaf hem het vergelijkende perspectief van een man die de systemen van binnenuit kende. Niet alleen de verschillen tussen hen zijn van belang, maar ook de fundamentele vraag: wat voor soort mensen vormen we en hoe helpen we hen hun roeping te ontdekken?

Zijn betrokkenheid stopte niet bij de professionele activiteit. In België creëerde hij ook een school die bedoeld was voor Roemeense kinderen, in een multiculturele omgeving waar onderwijs ook betekent dat de taal wordt behouden, de oorsprong wordt begrepen en het gevoel van verbondenheid wordt ontwikkeld. Voor kinderen die ver van het land van hun ouders zijn opgegroeid, kan de verbinding met de Roemeense taal en cultuur een brug worden tussen generaties, geen belemmering voor integratie in de samenleving waarin ze leven.

Arthis – meer dan een culturele instelling

In België is de naam van Liviu Hopârtean nauw verwant aan Arthis – Belgo-Roemeens Huis van Cultuur, een organisatie waarin hij de functie van president bekleedt en waarmee tal van culturele, educatieve en gemeenschapsinitiatieven zijn ontwikkeld.

Arthis is een vergaderruimte geworden tussen talen, tradities en ervaringen. Zijn activiteit beperkt zich niet tot de organisatie van Roemeense evenementen voor het Roemeense publiek. Het creëert een dialoogcontext met de Belgische samenleving, geeft inzicht aan kunstenaars en culturele initiatieven en draagt bij aan het onderhouden van levendige banden tussen de Roemenen in België en het land waar ze vandaan komen.

Via de Radio-TV Arthis-projecten heeft deze missie ook een mediadimensie verworven. Cultuur kan dus buiten de evenementenhallen en geografische grenzen circuleren en mensen bereiken die zich fysiek niet op dezelfde plek kunnen bevinden. In een Europa waar de mobiliteit de manier waarop we leven en onze gemeenschappen opbouwen heeft veranderd, hebben dergelijke initiatieven een bijzondere waarde.

We kenden deze dimensie ook door onze samenwerking: in 2014, op suggestie van Liviu, sloot ik me aan bij Radio-TV Arthis Brussel en creëerde de show Muziek van Europa, die het publiek vanuit verschillende uithoeken van de wereld bereikte. Maar de verdienste van zo’n collectieve constructie moet worden begrepen in de bredere context van de activiteit van Arthis en de mensen die het continuïteit geven.

“Thuis, bij ons, in Greblești” – Keer terug naar de roots

Een van de projecten die het beste de menselijke en culturele dimensie van dit pad uitdrukt, is “Home – Artistieke reis in de open huizen van Greblești”, initiatief ontwikkeld door Liviu en Carmen Hopârtean samen met tal van partners en mensen van de gemeenschap.

Grebleşti, een dorp in de gemeente Câineni, Vâlcea County, is niet alleen de setting van een festival. Het is de plek waar de herinnering van de familie, het landelijke erfgoed en de wens om contact te houden met Roemenië zijn veranderd in een cultureel project met een eigen identiteit.

Alles begon vanuit de wens om het Roemeense dorp en zijn waarden weer onder de aandacht te brengen. Een oud familiehuis, gerestaureerd en bewaard in zijn authentieke vorm, werd een van de uitgangspunten van een benadering die geleidelijk uitbreidde. Traditionele huizen en huishoudens begonnen hun deuren te openen en veranderden in tentoonstellings- en vergaderruimtes. Hedendaagse kunst, literatuur, muziek en gebouwd erfgoed werden zo midden in het dorpsleven, niet in een ruimte geïsoleerd van de gemeenschap.

Tijdens de 2026-editie bereikte het evenement zijn vierde editie, waarbij beeldende kunstenaars, schrijvers en muzikanten samenkwamen. Huishoudens, gemeenschapsruimtes en dorpsgebouwen zijn plaatsen geworden waar het verleden en het heden elkaar op een natuurlijke manier ontmoetten. Het programma omvatte tentoonstellingen, literaire bijeenkomsten en concerten, en een belangrijk moment was de onthulling van de buste van de schilder Cecilia Cuţescu-Storck, een prominente persoonlijkheid van Roemeense kunst, oorspronkelijk afkomstig uit de Commune van Câineni.

Het belang van het project gaat echter verder dan het programma van een festival. In een tijd waarin veel Roemeense dorpen te maken krijgen met de ontvolking, degradatie van oude huizen en het verlies van tradities, bewijst Grebleşti dat erfgoed weer een actief onderdeel van het hedendaagse leven kan worden. Een oud huis is niet alleen een gebouw dat bewaard moet worden, maar ook een opslagplaats van herinneringen. Een straat-, huishouden- of familieverhaal kan uitgangspunten worden voor een project dat kunstenaars, bezoekers en publieke aandacht trekt voor een gemeenschap.

Het is in feite een andere vorm van onderwijs: een die zich in het midden van de gemeenschap afspeelt en mensen leert de waarde van hun eigen erfgoed te erkennen.

Van de ervaring van een leven naar de TEDx-scene in Brussel

Onlangs presenteerde Liviu Hopârtean zijn perspectief op onderwijs binnen TEDxParc du Cinquantaire EDin Brussel, onder thema “Onderwijs begint met de roeping, niet met het systeem”. .

De titel richt zich op een idee dat zijn hele koers doorkruist: onderwijs kan niet worden teruggebracht tot instellingen, programma’s en procedures. Centraal staat de man – de inspirerende leraar, de student wiens vaardigheden moeten worden ontdekt en de gemeenschap die de verantwoordelijkheid heeft om voorwaarden voor ontwikkeling te creëren.

Zijn ervaring is relevant, juist omdat het niet vanuit een enkel perspectief komt. Hij ervoer de veranderingen in het onderwijs in het postcommunistische Roemenië, werkte in het Belgische systeem en raakte betrokken bij de opvoeding van Roemeense kinderen in de diaspora. Deze ervaringen stellen hem in staat om onderwijs niet alleen als een professioneel veld te zien, maar ook als een sociale en menselijke verantwoordelijkheid.

De aanwezigheid in de TEDx-scene biedt zichtbaarheid voor een ervaring die in de loop van de tijd is opgebouwd, door middel van werk en betrokkenheid. Het is ook een gelegenheid om een essentiële vraag te stellen aan het publieke debat: hoe kunnen we het onderwijs omzetten in een proces dat niet alleen kennis doorgeeft, maar mensen helpt hun roeping te ontdekken en hun plaats in de samenleving te vinden?

Een pad gebouwd door consistentie

Achter de Arthis-projecten schuilt de bijdrage van Carmen Drăghici Hopârtean, Liviu’s partner in het leven en in tal van culturele initiatieven. Samen hebben ze aangetoond dat duurzame projecten worden opgebouwd door samenwerking, doorzettingsvermogen en respect voor de gemeenschappen die ze aanspreken.

Kijkend naar de hele koers van Liviu Hopârtean, kunnen verschillende richtingen worden onderscheiden die elkaar aanvullen: onderwijs, door bezorgdheid voor de vorming van mensen; cultuur, door de dialoog tussen Roemenië en België te bevorderen; en het erfgoed, door projecten zoals die uit Greblești, die het Roemeense dorp weer onder de aandacht van het publiek brengen.

Deze gebieden lijken misschien anders, maar ze hebben een gemeenschappelijk element: de overtuiging dat de identiteit en ontwikkeling van een gemeenschap afhangt van wat we ervoor kiezen om door te geven. Een school biedt kennis en kansen. Een culturele instelling creëert vergaderingen en onderhoudt verbindingen. Een project gewijd aan het dorp redt de herinnering aan plaatsen en herstelt het gevoel van verbondenheid van mensen.

Voor mij, na meer dan drie decennia sinds we elkaar kennen, is Liviu’s verhaal dat van een man die zich niet beperkte tot praten over de dingen waarin hij gelooft, maar probeerde ze om te zetten in concrete projecten.

Onderwijs, cultuur en respect voor wortels zijn niet drie afzonderlijke hoofdstukken van het leven van Liviu Hopârtean. Het zijn uitingen van dezelfde roeping: die van het bouwen van bruggen tussen mensen, generaties en landen. En de waarde van dergelijk werk wordt niet alleen gezien in georganiseerde evenementen of in ontwikkelde instellingen, maar ook in gemeenschappen die daardoor blijven groeien.

Bronnen geraadpleegd voor de verificatie van informatie: Liviu Hopârtean’s officiële profiel voor TEDxParc du Cinquantaire ED, Agerpres meldt over het “Home”-project en Radio Roemenië International Materials over de 2026-editie.