In een veelbesproken debat verzet historicus Raphaël Doan zich tegen de bewering dat plunderingen tijdens hedendaagse protesten voortbouwen op de traditie van de Franse revoluties in de negentiende eeuw. Historische verslagen wijzen op een ongemakkelijke realiteit voor wie opstand met plundering verwart: revolutionairen in 1830 en 1848 probeerden diefstal tegen te gaan, niet te verheerlijken.

(Redactie: Frankrijk / Geschiedenis en samenleving)

Frankrijk heeft een ingewikkelde verhouding met zijn revolutionaire verleden. Sinds 1789 heeft elke generatie de neiging gehad de geest van vroegere revolutionairen in te roepen om eigen opstanden te rechtvaardigen. De afgelopen jaren, toen auto’s in Parijs in brand werden gestoken en winkels tijdens protesten werden geplunderd, probeerde bepaalde retoriek die taferelen te verbinden met een vermeende traditie van ‘volksopstand’. Historicus Raphaël Doan noemt die vergelijking misleidend in een bijdrage die veel reacties uitlokte.

Doan, een Franse historicus en essayist die bekendstaat om zijn werk over democratie en instellingen, publiceerde op sociale media een analyse waarin hij deze verwarring stap voor stap aan de kaak stelt. Zijn kernboodschap is duidelijk: revolutionairen in 1830 en 1848 verheerlijkten plunderaars niet; verslagen uit die tijd beschrijven een harde houding tegenover diefstal.

Vlaggen die de mythe tegenspreken

Een van Doans sterkste argumenten betreft een historisch detail dat in schoolboeken vaak onderbelicht blijft: de vlaggen die opstandelingen droegen tijdens de Julirevolutie van 1830 en de Februarirevolutie van 1848 riepen op tot orde, niet tot plundering. Er stond: ‘Respect pour les propriétés; mort aux voleurs’ — ‘Respect voor eigendom; dood aan dieven’.

Dat was meer dan een slogan. Veel opstandelingen waren kleine eigenaars, ambachtslieden en arbeiders die politieke rechten en betere arbeidsomstandigheden eisten, niet het recht om winkels leeg te halen. Voor hen was eigendom het resultaat van arbeid en vormde diefstal een bedreiging voor de gemeenschap. De historische context is wel complex: zo’n leus betekent niet dat elke revolutionair of elke gebeurtenis hetzelfde verloop kende.

Getuigenissen die het beeld nuanceren

Doan verwijst naar twee negentiende-eeuwse bronnen. Louis Blanc, een socialistisch denker die over de Julirevolutie schreef, beschreef in zijn werk ‘Histoire de dix ans’ (1842) hoe inwoners patrouilles organiseerden om eigendommen te beschermen. Zijn verslag schetst een strenge reactie op diefstal en benadrukt de pogingen van Parijzenaars om de orde te bewaren.

Een tweede bron is Marie d’Agoult, een schrijfster die de revolutie van 1848 beschreef. Zij vertelt over groepen mensen die de uitgangen van het Palais-Royal bewaakten om diefstal te voorkomen of te bestraffen. Hoewel er schade werd aangericht in symbolische gebouwen, vermeldt haar getuigenis ook pogingen om verliezen te beperken en waardevolle voorwerpen aan de bevoegde autoriteiten over te dragen. Deze bronnen belichten specifieke gebeurtenissen, maar beantwoorden op zichzelf niet alle vragen over de revoluties.

Waarom is dit onderscheid vandaag belangrijk?

Het debat dat Doan op gang bracht, is niet louter academisch. Het raakt aan een actueel vraagstuk in Frankrijk. Tijdens de protesten van de Gele Hesjes in 2018-2019 en bij andere betogingen omschreven sommige commentatoren plunderingen als uiting van volkswoede of zelfs als legitiem verzet tegen het kapitalisme. Volgens Doan wordt de geschiedenis te eenvoudig voorgesteld wanneer het revolutionaire verleden wordt gebruikt om zulke daden te rechtvaardigen.

Legitieme sociale eisen verwarren met het geweld van groepen vandalen is zowel een historische vergissing als een politieke valkuil. Wanneer plundering wordt vergoelijkt in naam van een revolutionaire traditie, komt de solidariteit die veel vroegere opstandelingen wilden verdedigen onder druk te staan. Kleine winkeliers, ambachtslieden en arbeiders behoren vaak tot de eersten die schade lijden wanneer hun zaken worden aangevallen of vernield.

Een traditie die herontdekt mag worden

Doans betoog brengt een vergeten kwestie opnieuw onder de aandacht: een revolutie kan een bestaande orde omverwerpen, maar ook een nieuwe orde op basis van rechtvaardigheid proberen op te bouwen. Voor sommige opstandelingen van 1830 en 1848 hoorde daar respect voor andermans arbeid en eigendom bij. Dat is niet uitsluitend een conservatief argument, maar ook een sociaal principe: de waardigheid van arbeid en de bescherming van kwetsbare mensen tegen roofzucht, ongeacht wie de daders zijn.

Conclusie

Frankrijk heeft geen revolutie nodig die wordt gekenmerkt door brandende auto’s en ingeslagen winkelruiten. Misschien is het tijd om de burgerzin te herontdekken die sommige deelnemers aan de revoluties van 1830 en 1848 bezielde. De leus ‘Dood aan dieven!’ vertegenwoordigt één kant van die geschiedenis, maar het verleden is ingewikkelder dan één vlag. Ze herinnert eraan dat sociaal protest en de vernietiging van andermans bestaansmiddelen niet hetzelfde zijn.