Een document van de Spaanse inlichtingendienst CNI toont aan dat de Marokkaanse autoriteiten volledig op de hoogte waren van de voorbereidingen voor de massale oversteek naar de enclave Ceuta in juli, maar een passieve houding aannamen waardoor meer dan 70.000 mensen konden binnenkomen. Het rapport, dat aan justitie is bezorgd, roept ongemakkelijke vragen op over de stilzwijgende medeplichtigheid van Rabat.

(Redactie: Spanje en Marokko / Geopolitiek en migratie)

Op 30 en 31 juli 2026 beleefde de Spaanse stad Ceuta, een enclave in Noord-Afrika, een nachtmerrie aan de grens. Volgens schattingen staken meer dan 70.000 mensen onregelmatig de grens over, sommigen zwemmend, anderen te voet, in een menselijke golf die de ordediensten volledig overrompelde. De tol was tragisch: minstens 140 mensen verdronken. Bijna drie maanden later wijst een rapport van het Spaanse Nationaal Inlichtingencentrum (CNI), onthuld door de Spaanse pers, erop dat de crisis niet onverwacht kwam: Marokko wist vooraf wat er op komst was.

“Volledig op de hoogte”

Het CNI-document, bezorgd aan rechter María Tardón van de Audiencia Nacional, die de omstandigheden van de tragedie onderzoekt, laat weinig ruimte voor twijfel. De Spaanse inlichtingendiensten stellen dat de Marokkaanse autoriteiten “volledig wisten dat deze toestroom zou plaatsvinden”. Volgens het rapport kenden ze ook “tot in detail” de oproepen op sociale media die aanzetten tot een massale intocht in Ceuta, samenvallend met de Marokkaanse Troondag.

Het CNI omschreef de situatie bovendien als “abnormaal” in verband met “mogelijke onregelmatige binnenkomsten”. Op 29 juli, de dag vóór de oversteek, stuurden de Spaanse diensten een “dringende waarschuwing” naar hun Marokkaanse tegenhangers bij zowel de binnenlandse inlichtingendienst (DGST) als de buitenlandse dienst (DGED). Ze informeerden hen over de mogelijke omvang, datum en het tijdstip van de gedwongen binnenkomst. Volgens het rapport bleef de reactie van Rabat vrijwel uit.

Berekende passiviteit of nalatigheid?

Het rapport is bijzonder kritisch over het optreden van de Marokkaanse veiligheidstroepen. Volgens het CNI waren de ingezette middelen om de massale toestroom tegen te houden “zeer beperkt” en hielden de aanwezige eenheden “in de eerste momenten een zeer passieve houding” aan. Op 30 juli om 12 uur, nadat de piek van de aankomsten voorbij was, kozen de Marokkaanse autoriteiten naar verluidt voor “passief optreden, waarbij het gebruik van geweld werd vermeden”.

Het document stelt ook dat op operationeel niveau “geen proactieve reactie van de Marokkaanse autoriteiten werd waargenomen toen de situatie uit de hand liep”. Die passiviteit droeg rechtstreeks bij aan de escalatie en veranderde wat een beheersbaar grensincident had kunnen blijven in een humanitaire tragedie op grote schaal.

Wat het rapport niet zegt

Het is belangrijk te verduidelijken wat het CNI-rapport níét beweert. Volgens El País stelt het Marokko niet verantwoordelijk voor het “organiseren of aanmoedigen” van de oversteek. De Spaanse diensten beschuldigen Rabat niet van directe regie, maar verwijten de autoriteiten dat zij de massale toestroom niet hebben tegengehouden hoewel ze er vooraf van wisten. Het rapport, gedateerd op 14 oktober, vermeldt evenmin een afzonderlijk incident dat eerder in de pers verscheen: volgens dat bericht zouden Marokkaanse oorlogsschepen tijdens de crisis de territoriale wateren van Ceuta zijn binnengevaren.

Dat onderscheid is belangrijk. Het suggereert dat de onderzoekers geen bewijs voor een samenzwering vonden, maar wel aanwijzingen voor een bewuste beslissing om niet in te grijpen. In de gespannen relaties tussen Madrid en Rabat kan die “passiviteit” worden gezien als een vorm van diplomatieke druk.

De context van een hybride grensconflict

De crisis in Ceuta staat niet op zichzelf. Ze past in een breder patroon waarin migratie als geopolitiek instrument wordt gebruikt. In 2021 liet Marokko de grens open, waardoor duizenden mensen Ceuta konden binnenkomen, nadat Spanje een leider van het Polisario-front, de tegenstander van Rabat in het conflict over de Westelijke Sahara, in een ziekenhuis had opgenomen. Toen, net als nu, ontkende Rabat elke betrokkenheid, maar gebruikte het de crisis om zijn vermogen te tonen om Europese grenzen te destabiliseren.

Hoewel het CNI-rapport geen expliciete beschuldiging uit, bevestigt het wat veel analisten al vermoedden: Marokko kan migratiestromen beïnvloeden en kiest bewust wanneer het die controle uitoefent. Die keuze is op zichzelf een machtsdaad.

Conclusie

Het rapport van de Spaanse inlichtingendiensten lost het mysterie niet op, maar legt alle betrokken partijen lastige vragen voor. Voor Spanje rijst de vraag waarom de politieke en operationele reactie zo traag was als het CNI wist wat eraan kwam. Voor Marokko bevestigt het een realiteit die Rabat al jaren ontkent: een grens is niet alleen een geografische lijn, maar ook een onderhandelingsmiddel. Voor de 140 mensen die omkwamen in het water tussen beide werelden, zal het antwoord op de vraag “waarom?” waarschijnlijk even verontrustend blijven als het rapport zelf.