The Weekend Magazine

by Tomeci Press Publications

Alege limba ta

Een project dat wordt voorgesteld als oplossing voor de energietransitie botst op financiële en technische moeilijkheden. De stad zoekt nieuwe partners, terwijl de overheid en de netbeheerder de verantwoordelijkheid naar elkaar doorschuiven.

Stadsbeeld met moderne appartementsblokken, industriële leidingen en de Antwerpse haven op de achtergrond.

(Redactie: The Weekend Magazine)


De plannen om de warmtenetten in Antwerpen uit te breiden, zijn in een onzekere fase beland nadat de Vlaamse netbeheerder Fluvius heeft beslist geen nieuwe verbintenissen meer aan te gaan voor de ontwikkeling van warmtenetten op hoge temperatuur. De financiële gevolgen zijn aanzienlijk: het investeringsbudget voor deze projecten zou dalen van 32,9 miljoen euro in 2026 tot slechts 3,3 miljoen euro in 2027.

Die vermindering met ongeveer 90% zet de planning van verschillende projecten in de stad onder druk. Het Antwerpse stadsbestuur zegt echter dat het zijn doelstellingen niet wil opgeven en zoekt andere partners die een deel van de werkzaamheden kunnen overnemen.

Wanneer restwarmte een kostenkwestie wordt

Warmtenetten vervoeren warmte via ondergrondse leidingen van een centrale warmtebron naar woningen, instellingen en bedrijven. De warmte kan afkomstig zijn van restwarmte uit industriële installaties, van energiecentrales of van andere lokale bronnen.

Het idee is aantrekkelijk: in plaats van warmte die bij industriële activiteiten vrijkomt verloren te laten gaan, kan ze worden gebruikt om gebouwen te verwarmen. Onder bepaalde omstandigheden kan het systeem het verbruik van fossiele brandstoffen en de uitstoot van koolstofdioxide verminderen.

De nodige infrastructuur is echter duur. Leidingen moeten soms over aanzienlijke afstanden worden aangelegd, warmtebronnen moeten voldoende dichtbij en betrouwbaar zijn en het aantal aangesloten verbruikers moet de investering verantwoorden.

Fluvius verwijst naar de economische en technische moeilijkheden van warmtenetten op hoge temperatuur, de stijgende kosten, de duur van de werkzaamheden en de overheidssteun, die volgens de netbeheerder ontoereikend is in vergelijking met wat in sommige buurlanden beschikbaar is.

Welke Antwerpse projecten worden getroffen?

Volgens informatie van het stadsbestuur en Vlaamse media zouden de projecten die al van start zijn gegaan in het noorden, nabij Rozemaai, en in het oosten van de stad — onder meer rond Slachthuissite, Stuivenberg, Wilgenstraat en het zwembad aan de Veldstraat — volgens de huidige planning doorgaan.

De situatie is onzekerder voor projecten die nog niet zijn gestart, vooral in het stadscentrum en op Linkeroever. Antwerpen zoekt voor die projecten nieuwe operatoren of partners die de rol willen overnemen die Fluvius niet langer op zich wil nemen.

De stad wil ook de geplande verbinding tussen Hof ter Beken en Nieuw Zuid behouden. Ze heeft laten weten bereid te zijn het niet-rendabele deel van het project te financieren.

Het stadsbestuur heeft Fluvius gevraagd om uiterlijk op 30 november schriftelijk te antwoorden, zodat duidelijk wordt wat er met de projecten gebeurt en of verantwoordelijkheden aan andere partners kunnen worden overgedragen.

Waarom kan de infrastructuur niet via de facturen van alle verbruikers worden gefinancierd?

Een van de centrale problemen is de manier waarop de activiteiten van Fluvius gereguleerd zijn.

De distributie van elektriciteit en aardgas is een gereguleerde activiteit waarbij de netbeheerder de netinfrastructuur beheert binnen een natuurlijk monopolie. Warmtenetten vormen echter een afzonderlijke activiteit.

De kosten van een afzonderlijke commerciële activiteit kunnen niet zomaar via gereguleerde tarieven worden doorgerekend aan alle elektriciteits- en gasverbruikers. Dat zou neerkomen op kruissubsidiëring van projecten via de facturen van klanten die er zelf geen voordeel uit halen.

Warmtenetten moeten daarom een eigen financiële onderbouwing hebben, voldoende financiering aantrekken en in staat zijn de kosten voor aanleg, exploitatie en onderhoud te dekken.

Dat betekent niet dat alle warmtenetten verlieslatend zijn. De haalbaarheid hangt af van de afstand tot de warmtebron, de dichtheid van de aangesloten verbruikers, de beschikbare hoeveelheid energie en de kosten van de infrastructuur.

De minister van Energie betwist de uitleg van Fluvius

Het geschil beperkt zich niet tot het stadsbestuur en de netbeheerder.

De Vlaamse minister van Energie en Wonen, Melissa Depraetere (Vooruit), heeft de uitleg verworpen dat een gebrek aan overheidssteun de belangrijkste oorzaak zou zijn van de problemen met de projecten. In verklaringen die VRT NWS bracht, legde ze de verantwoordelijkheid bij Fluvius en zijn aandeelhouders.

De minister stelde dat de netbeheerder bepaalde subsidies uit Vlaamse programma’s voor groene warmte niet zou hebben aangevraagd. Volgens een bron die dicht bij het dossier staat en door VRT werd geciteerd, zou Fluvius de voorbije twee jaar twee kansen hebben laten liggen om financiering aan te vragen. Voor 2026 zou via het betrokken programma een budget van 19 miljoen euro beschikbaar zijn geweest.

Ook vertegenwoordigers uit de sector betwisten dat warmtenetten in Vlaanderen niet rendabel zouden kunnen zijn. Tom Prinzie, ondervoorzitter van Warmtenetwerk Vlaanderen, legde aan VRT uit dat de hoge bevolkingsdichtheid dergelijke projecten kan ondersteunen, op voorwaarde dat er voldoende verbruikers zijn in verhouding tot de investering. Hij verwees ook naar warmtenetten die als rendabel worden beschouwd in onder meer Oostende en Kortrijk.

Het debat gaat dus niet alleen over de kosten, maar ook over de voorbereiding van projecten, het gebruik van subsidies en de verantwoordelijkheid van operatoren en overheden.

Een belangrijke inzet voor de klimaatdoelstellingen

Voor Antwerpen gaat de kwestie verder dan een financieel geschil. Warmtenetten nemen een belangrijke plaats in het klimaatplan van de stad voor 2030 in. Documenten en verklaringen die in het lokale debat worden aangehaald, wijzen op een geraamde vermindering van 71 kiloton CO₂ dankzij de ontwikkeling van deze netten.

Groen waarschuwt dat vertragingen een deel van de klimaatdoelstellingen in gevaar kunnen brengen en ook de afstemming met andere infrastructuurprojecten kunnen bemoeilijken. Als de aanleg van warmteleidingen niet gelijktijdig gebeurt met de vernieuwing van straten en andere netwerken, kunnen sommige wijken later bijkomende werken nodig hebben, met hogere kosten tot gevolg.

Het stadsbestuur benadrukt evenwel dat zijn ambities ongewijzigd blijven en dat de projecten met de hulp van andere partners kunnen worden voortgezet.

Een energietransitie die ook financieel duurzaam moet zijn

De Antwerpse situatie toont een van de grote uitdagingen van de energietransitie: een oplossing kan ecologisch aantrekkelijk zijn, maar is daarom nog niet automatisch economisch haalbaar.

Het recupereren van restwarmte en de verdeling ervan naar woningen kan echte voordelen opleveren, vooral wanneer er industriële warmtebronnen in de buurt zijn en voldoende verbruikers kunnen worden aangesloten. Grootschalige projecten met hoge investeringen en lange terugverdientijden vereisen daarentegen een zorgvuldige planning en een stevig financieel model.

De komende weken zullen het antwoord van Fluvius en de onderhandelingen met mogelijke partners bepalend zijn voor de toekomst van de Antwerpse warmtenetten. Het is afwachten of de stad haar klimaatambities kan omzetten in haalbare projecten, dan wel of de lagere investeringen tot vertragingen en een herziening van de plannen zullen leiden.

Industriële installatie met metalen leidingen, opslagtanks en schoorstenen bij zonsondergang.

THE WEEKEND MAGAZINE – A Tomeci Press Publication

Leave a Reply

Trending