Leo Stanley, de hoofdarts van de San Quentin-gevangenis, was ervan overtuigd dat de daders een laag testosteronniveau hadden. Dus begon hij varken, herten en geit testikels te transplanteren. Niemand hield hem tegen. Hij stierf oud, gerespecteerd en bedekt met eer.

(Personeel: VS / Wetenschap en ethiek)

In 1913 werd een Amerikaanse arts genaamd Leo Stanley benoemd tot hoofdchirurg van de San Quentin-gevangenis in Californië. Hij was een gerespecteerd man, met solide opleiding, gepassioneerd door criminologie en enthousiast om te begrijpen waarom sommige mensen uiteindelijk misdaden plegen. Zijn theorie was simpel: criminelen hebben minder testosteron dan gewone mensen. En als het probleem hormonaal is, kan de oplossing alleen hormonaal zijn.

Zo begon een van de meest bizarre en minst bekende medische experimenten in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Bij een experiment dat bijna vier decennia duurde, waarbij honderden gevangenen betrokken waren en bijna geen officiële reactie veroorzaakte.

De theorie die de verschrikkingen rechtvaardigde

Stanley geloofde dat testosteron de sleutel was tot crimineel gedrag. Als een man te weinig testosteron heeft, wordt hij impulsief, gefrustreerd, vatbaar voor geweld. En als testosteron wordt gegeven, zal het kalmeren. Het probleem was dat destijds testosteron niet synthetisch kon worden geproduceerd. De enige beschikbare bron waren de dierlijke klieren.

Bij afwezigheid van menselijke donoren wendde Stanley zich tot varkens, herten en geiten. Hij begon de testikels van de gevangenen te vervangen door de dieren, in de hoop dat ze hormonen zouden produceren en het gedrag zouden corrigeren. Er was geen rigoureus wetenschappelijk protocol, er waren geen voorlopige studies over dieren, er was geen geïnformeerde toestemming. Er waren alleen gevangenen, een gevangenis en een arts die ervan overtuigd waren dat hij gelijk had.

Experimenten: van varken tot mens

De procedures werden uitgevoerd in de gevangenis, met rudimentaire instrumenten en zonder adequate anesthesie. De gevangenen werden geselecteerd op obscure criteria, en sommigen van hen begrepen niet eens wat er met hen gebeurde. Stanley merkt de resultaten op, merkt veranderingen in gedrag op, maar heeft nooit sluitende studies gepubliceerd. Ondanks herhaalde mislukkingen ging hij verder.

Tussen 1913 en 1951, toen hij met pensioen ging, voerde Stanley honderden van dergelijke transplantaties uit. Het is niet precies bekend hoeveel gevangenen stierven aan infecties, afwijzing of complicaties. Het is niet eens bekend hoeveel het hebben overleefd met permanente sequelae. De dossiers zijn onvolledig en de getuigen zijn allang verdwenen.

Eén protest, geen proces

In 1928 diende de familie van een overleden gedetineerde een klacht in. Het tribunaal sloot het snel af, zonder gevolgen voor Stanley. Anders stilte. Niemand vroeg of de experimenten ethisch waren. Niemand heeft gecontroleerd of de resultaten het lijden rechtvaardigen. Niemand verdedigde de rechten van mensen die destijds als minder dan burgers werden overwogen.

Stanley werd gerespecteerd door de medische gemeenschap. Hij publiceerde artikelen, hield conferenties, werd beschouwd als een pionier op het gebied van forensische endocrinologie. Hij stierf in 1976, op 90-jarige leeftijd, geprezen voor zijn carrière. Niemand oordeelde hem voor wat hij had gedaan.

Echo’s van een ethiek zonder ethiek

De Stanley-zaak is niet uniek. Tegelijkertijd voerden artsen in nazi-Duitsland soortgelijke experimenten uit op kampgevangenen. In de Verenigde Staten liet het Tuskegee-experiment honderden zwarte mannen onbehandeld voor syfilis om de evolutie van de ziekte te bestuderen. In Guatemala werden gezonde mensen opzettelijk besmet met seksueel overdraagbare aandoeningen. Al deze gevallen leidden uiteindelijk tot medische codes van medische ethiek en de verplichting tot geïnformeerde toestemming.

Maar Stanley ontsnapte. Hij ontsnapte omdat de gevangenen geen advocaten hadden, omdat de pers niet geïnteresseerd was, omdat de staat geen slachtoffers in hen zag, maar alleen criminelen. Hij ontsnapte omdat in die tijd wetenschap werd beschouwd als een opperste autoriteit, en artsen, priesters van een seculiere religie.

Conclusie

Het verhaal van Leo Stanley is een moeilijke les over wat er gebeurt als wetenschap zonder ethische teugels wordt achtergelaten. Het gaat niet alleen om een gekke dokter, het gaat om een heel systeem dat zijn ogen heeft gesloten. over een samenleving die er de voorkeur aan gaf om koste wat het kost in vooruitgang te geloven, het lijden van degenen die als “minder belangrijk werden beschouwd” negeerde. Tegenwoordig zouden dergelijke experimenten ondenkbaar zijn. Of dat is tenminste wat we graag denken. Maar de vraag blijft: hoeveel andere soortgelijke gevallen liggen er in de archieven, wachtend om ontdekt te worden?