Hoewel Brussel in het hart van het continent ligt, heeft de stad een zeehaven dankzij een bevaarbaar kanaal dat in de 16e eeuw werd aangelegd. Het Willebroekkanaal, ingehuldigd in 1561, verbindt de stad met de Schelde (Escaut), die uitmondt in de Noordzee. Vandaag huisvest de haven van Brussel 300 bedrijven, zorgt ze voor 13.000 banen en wil ze het containerverkeer verdubbelen.

Brussel staat bekend als het administratieve centrum van de Europese Unie en als een kosmopolitische stad, maar weinig mensen weten dat de stad ook een functionele zeehaven heeft, op ongeveer 120 kilometer van de Noordzee. Deze bijzonderheid is te danken aan een bevaarbaar kanaal dat meer dan vier en een halve eeuw geleden werd aangelegd en de Belgische hoofdstad tot een belangrijk handelscentrum maakte.

Oorsprong: een kanaal om de tolheffingen van Mechelen te omzeilen

Het idee voor een kanaal dat Brussel met de zee zou verbinden ontstond rond 1550. De stad was toen afhankelijk van de Zenne voor het vervoer van goederen, maar het water was te ondiep voor grotere schepen. Bovendien werd de handel bemoeilijkt door de belastingen die de stad Mechelen (Malines) hief. De Brusselaars besloten een kanaal te graven om Mechelen te omzeilen en een rechtstreekse waterweg naar de Rupel, een zijrivier van de Schelde, te creëren.

Het project stuitte op sterke tegenstand van Mechelen, dat zijn inkomsten uit belastingen bedreigd zag. Na jaren van geschillen besliste op 31 mei 1550 regentes Maria van Hongarije in het voordeel van Brussel. De werken begonnen en het Willebroekkanaal werd in 1561 ingehuldigd. Het kanaal was ongeveer 20 kilometer lang.

Route: van Brussel naar de Noordzee

Dankzij dit kanaal volgt een schip dat vanuit de haven van Brussel vertrekt een duidelijke route:

1. Brussels-Zeescheldekanaal (het vroegere Willebroekkanaal) – vertrekt vanuit de binnenhaven van Brussel en loopt noordwaarts naar Willebroek.
2. Rupel – in Willebroek komt het kanaal uit in de Rupel.
3. Schelde (Escaut) – de Rupel mondt op zijn beurt uit in de Schelde, een bevaarbare rivier die door Frankrijk, België en Nederland stroomt.
4. Noordzee – de Schelde mondt uit in de Noordzee en geeft Brussel rechtstreeks toegang tot internationale zeeroutes.

Deze route is mogelijk dankzij een reeks sluizen en waterbouwkundige werken die het waterpeil constant houden en veilige scheepvaart mogelijk maken. In de loop der tijd werd het kanaal gemoderniseerd en uitgebreid. Vandaag kunnen er zeeschepen zoals coasters en rivier-zeeschepen varen.

Ontwikkeling van de haven: van middeleeuwse dokken tot moderne terminal

De haven van Brussel bleef niet beperkt tot een eenvoudige rivierkade. In de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd lag de binnenhaven rond het Sint-Katelijnebekken en was ze een belangrijk centrum voor de distributie van goederen. Vandaag is dit gebied veranderd, maar straatnamen zoals Quai au Foin (Hooikade) en Quai à la Houille (Steenkoolkaai) herinneren aan het commerciële verleden.

In de 20e eeuw verhuisde de haven buiten het middeleeuwse centrum. In 1922 werd een gemoderniseerd kanaal geopend, waardoor grotere schepen toegang kregen. Grote werken in de jaren 1970 en 1990 creëerden een rechtstreekse verbinding met de Schelde, waardoor de afhankelijkheid van de Rupel verdween en de capaciteit van de haven toenam.

De haven vandaag: 64 hectare, 300 bedrijven, 13.000 banen

De haven van Brussel ligt in de Avant-port en beslaat 64 hectare. Er zijn ongeveer 300 bedrijven gevestigd die samen ongeveer 13.000 banen opleveren. Hoewel het een binnenhaven is, wordt ze als zeehaven beschouwd omdat ze zeeschepen kan ontvangen via het Brussels-Zeescheldekanaal.

Een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling is de containerterminal, die wordt geëxploiteerd door Van Moer Logistics. Het doel is het verkeer te verhogen van 500.000 ton per jaar naar één miljoen ton. De uitbreiding van de terminal en de ontwikkeling van het containerverkeer maken deel uit van een ambitieus economisch en ecologisch transitieplan, dat ook de decarbonisatie van havenactiviteiten omvat.

Conclusie

Brussel is niet alleen de hoofdstad van België en de Europese Unie, maar ook een zeehaven met een fascinerende geschiedenis. Dankzij een kanaal dat meer dan 450 jaar geleden werd aangelegd, behield de stad haar toegang tot de zee en werd ze een belangrijk handelscentrum. Vandaag is de haven een economische motor voor de regio en een voorbeeld van aanpassing aan de nieuwe eisen van de wereldhandel.

Cristin Tomeci – (Staff: Belgium / History & Infrastructure)