Het project, officieel gelanceerd op 17 juli 2026 in Oudenaarde, wil oude appel-, peren- en kersenrassen uit de Vlaamse Ardennen identificeren, bewaren en opnieuw aanplanten. Inwoners worden gevraagd oude bomen in hun tuin te melden. Experts zullen de rassen identificeren en stekken verzamelen om hun toekomst veilig te stellen. Een deel daarvan wordt geplant tegen de abdijmuur van Ename en vormt er een “levende genenbank”.

Cristin Tomeci (Redactie: België / Erfgoed & Milieu)

De Vlaamse Ardennen waren vroeger bekend om hun rijke fruitteelt. Van de 19e eeuw tot ongeveer 1950 waren hoogstamboomgaarden met oude appel-, peren- en kersenrassen een vertrouwd onderdeel van het landschap. Vandaag verdwijnen deze monumentale bomen snel en daarmee gaat een belangrijk deel van de regionale identiteit verloren. Om die achteruitgang tegen te gaan, lanceerden de Provincie Oost-Vlaanderen en verschillende partners het project “Fruitig erfgoed in de Vlaamse Ardennen”.

Een verlies voor de identiteit van de regio

“Het is een groot verlies voor de regionale identiteit van het Landschapspark Vlaamse Ardennen”, zegt Daan Declercq van de erfgoeddienst van de Provincie Oost-Vlaanderen. Oude rassen zijn niet alleen herinneringen aan het verleden, maar ook waardevolle genetische bronnen die zich generaties lang hebben aangepast aan de lokale bodem en het klimaat.

Hoe verloopt het project?

Het project loopt twee jaar en bestaat uit verschillende stappen:

• Inventaris: gedurende twee winters zoeken experts naar oude fruitbomen aan de hand van historische kaarten en veldonderzoek.
• Betrokkenheid van inwoners: inwoners van de Vlaamse Ardennen worden aangemoedigd oude bomen of traditionele boomgaarden te melden. “In veel tuinen, boomgaarden en erfgoedlandschappen staan nog oude fruitbomen waarvan niemand het ras nog kent. Net die bomen kunnen waardevolle vergeten rassen zijn die dreigen te verdwijnen”, aldus David Coppens, gedeputeerde bevoegd voor Erfgoed.
• Identificatie van rassen: specialisten analyseren het fruit om het exacte ras te bepalen. Inwoners wordt gevraagd 5 tot 7 gezonde vruchten te verzamelen, ze vanuit verschillende hoeken naast een meetlat te fotograferen en de beelden en informatie te sturen naar annelies.schepens@rlvad.be.
• Verzamelen van stekken: blijkt een boom een bijzonder of zeldzaam ras te zijn, dan komt in december of januari een specialist langs om twijgen te verzamelen voor het enten.

De levende genenbank van Ename

Een deel van de verzamelde stekken wordt geënt en geplant tegen de abdijmuur van Ename, onderdeel van de provinciale Erfgoedsite Ename in Oudenaarde. De bomen worden er als “leifruit” geleid: fruitbomen die in decoratieve vormen tegen een muur groeien. De muur wordt een levende genenbank om herontdekte rassen te beschermen en te bewaren.

De overige stekken worden in steden en gemeenten van de Vlaamse Ardennen aangeplant als traditionele hoogstambomen. Zo helpen ze oude boomgaarden te herstellen of zieke en stervende bomen te vervangen.

Fruittoerisme en thematische routes

Het project gaat verder dan erfgoedbehoud. De leifruitmuur in Ename wordt ook een vertrekpunt voor toeristische uitstappen. Bij elke variëteit komt een informatiepaneel met de gemeente van herkomst, het fruitras en het belang ervan voor de regio. Via QR-codes kunnen bezoekers wandel- en fietsroutes ontdekken langs boomgaarden en typische landschappen.

Een kans voor de regio

“De Vlaamse Ardennen staan minder bekend om fruitteelt dan bijvoorbeeld Haspengouw. Dankzij het project krijgt dit bijzondere deel van het verleden opnieuw bekendheid en wordt het bloesem- en fruittoerisme versterkt”, aldus de officiële mededeling. Partners zijn onder meer de Provincie Oost-Vlaanderen, Toerisme Vlaanderen, Landschapspark Vlaamse Ardennen, Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender en Pomko.

Conclusie

“Fruitig erfgoed in de Vlaamse Ardennen” is meer dan een erfgoedproject. Het is een investering in de toekomst van een regio, een poging om fruitrassen te redden die voorgoed kunnen verdwijnen en een kans om het toerisme in een streek met veel potentieel te versterken. De betrokkenheid van inwoners is daarbij essentieel: elke gemelde oude boom kan deel worden van een verhaal dat het bewaren en doorgeven waard is.